Problemen in de persoonlijkheid

Transference Focused Psychotherapie/ TFP, een behandeling voor mensen met persoonlijkheidsproblemen

Voor mensen die hulp zoeken bij het vastlopen bij interpersoonlijke problemen is een langdurige, intensieve behandeling vaak de meest aangewezen weg. Juist omdat de patronen waarop het functioneren is gebaseerd, van jongs af aan zijn ingesleten, geeft een kortdurende behandeling vaak geen blijvende verandering. Wat wel mogelijk is, is een klachtgerichte behandeling voor de bijkomende stoornissen zoals een depressie, een angststoornis, een eetstoornis of een verslaving. Maar ook dan blijkt de behandeling vaak niet eenvoudig, juist door de persoonlijkheidsorganisatie van de persoon waardoor de therapeutische relatie niet tot stand komt of blokkeert. Mensen met een persoonlijkheidsprobleem (stoornis volgens DSM V) hebben moeite met het ervaren van vertrouwen in het contact met anderen, en juist in de therapeutische relatie, waarin het gaat om persoonlijke, intieme zaken, kan dit een rol gaan spelen. 

 

Ambulante behandeling

Een psychotherapeutische behandeling, gericht op persoonlijke groei is dan aangewezen. Een van de mogelijkheden is een ambulante behandeling vanuit een psychodynamisch kader. Hierbij komen de problemen en conflicten van de persoon ter plekke naar voren en wordt verband gelegd met de ervaringen in de vroege relaties met de opvoeders. De therapeut bespreekt wat er in het hier-en-nu-contact misgaat om dat aldoende samen te gaan begrijpen. Bijvoorbeeld: de persoon komt te laat binnen en de therapeut vraagt wat er aan de hand is. De persoon reageert bozig en afwerend en geeft allerlei omstandigheden buiten hemzelf de schuld. De therapeut vraagt dan of dit situaties zijn die ook op zijn werk spelen en vervolgens hoe het vroeger ging als hij te laat kwam of, in de ogen van zijn ouders, iets verkeerd had gedaan.

Van oudsher was de psychotherapeutische methode die gebruikt werd om relaties tussen de persoon en anderen in heden en verleden te onderzoeken, de psychoanalytische of de psychodynamische methode. Hierbij wordt veel aandacht besteed aan onbewuste motieven, beelden over zichzelf en anderen en gevoelens die in de therapeutische relatie geactiveerd worden.

 

TFP

In deze therapie is datgene wat er gebeurt in de relatie met de therapeut het aangrijpingspunt voor de therapie. Het is een intensieve langer durende behandeling, vaak 2x per week een sessie van 45 minuten. Van groot belang is dat er voldoende veiligheid en duidelijkheid is in de therapie, dus vanaf het begin wordt daar veel aandacht aan besteed. Het uitgangspunt is, dat de problematiek zich onder meer ontwikkeld heeft in (vroege) relaties met anderen en dat in de relatie met de therapeut deze problemen opnieuw worden beleefd, begrepen en veranderd. Het doel van TFP is dat mensen in de relatie met de therapeut leren hun intense emoties te beleven en te uiten, in plaats van deze om te zetten in zelfdestructief gedrag en ernstige psychische klachten. Vaak wordt eerst ingegaan op gedrag van de persoon dat zelfdestructief is. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de persoon regelmatig te veel drinkt of drugs gebruikt, of dat hij in een relatie verwikkeld is waarin mishandeling een rol speelt. De therapeut zal eerst met steunende opmerkingen proberen het (zelf)destructieve gedrag te laten afnemen. Daarna wordt uitgebreid ingegaan op de disfunctionele cognitieve schema’s zoals die in de relatie met de psychotherapeut zichtbaar worden.

 

Wat is een persoonlijkheidsstoornis

Persoonlijkheidsstoornissen behoren tot de meest voorkomende psychiatrische stoornissen. De schattingen lopen uiteen van 10-15% van de bevolking. Deze mensen doen met hun onverklaarde lichamelijke klachten vaak ook een groot beroep op hun huisarts en andere medisch specialisten.

Mensen met een persoonlijkheidsstoornis zijn namelijk meer dan gemiddeld vatbaar voor comorbiditeit, dat wil zeggen dat ze vaker tegelijkertijd aan andere aandoeningen lijden. Het gaat dan zowel om andere psychische stoornissen zoals een depressie, een angststoornis, posttraumatische stressstoornis, eetstoornissen, kortdurende psychoses en verslavingen, als om lichamelijke comorbiditeit zoals hart- en vaatziekten, suikerziekte, auto-immuunziekten en andere aandoeningen die samenhangen met stress. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 50 tot 80% van de mensen met een persoonlijkheidsstoornis ooit in haar of zijn leven een stoornis als depressie of een angststoornis, een kortdurende psychotische episode, een posttraumatische stressstoornis, een eetstoornis of een verslaving doormaakte. De combinatie van twee stoornissen maakt de behandeling intensief en langdurig.

Omdat lichamelijke aandoeningen ook vaker voorkomen bij mensen met een persoonlijkheidsstoornis, is het van belang om voldoende aandacht te besteden aan de totale lichamelijke conditie en klachten over bepaalde organen of aandoeningen serieus te nemen. Het blijkt dat mensen met een psychiatrische ziekte in het algemeen veel korter leven en veel vaker noodzakelijke medische behandeling ontberen in vergelijking met geestelijk gezondere mensen. De manier waarop mensen met persoonlijkheidsproblematiek soms met hun klachten omgaan (bagatelliserend, eisend, overdrijvend) maakt het niet altijd gemakkelijk om deze klachten serieus te nemen. Ook kunnen een slechte leefstijl (weinig bewegen, ongezond eten, roken) en medicatieontrouw hun klachten verergeren. Toch is het van groot belang mensen serieus te nemen in hun klachten en hen te motiveren voor behandeling.

Een persoonlijkheidsstoornis heeft ook gevolgen voor het functioneren in sociale relaties en op het werk. Toch zoeken veel mensen geen hulp, om verschillende redenen: ze hebben het idee dat ze nu eenmaal zo zijn en toch niet kunnen veranderen, of ze vinden dat ze zelf geen probleem hebben, maar dat het aan anderen ligt.